📑 دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های آزمون
💻 ۱. دستورالعمل برگزاری آزمون‌های الکترونیک حضوری
آزمون الکترونیکی حضوری، آزمونی برای سنجش دانش شرکت‌کنندگان در یک موضوع و مکان معین و معمولاً با استفاده از تجهیزات الکترونیک در بستر سامانه‌های مختلف آزمون است.
🎯 اهداف
- برگزاری آزمون‌های الکترونیک مطابق استانداردهای مشخص
- اجرای دستورالعمل برگزاری آزمون الکترونیک توسط کارشناسان جهت به حداقل رسیدن موارد مخدوش شده آزمون
- طراحی و اجرای آزمون‌های الکترونیک استاندارد توسط همکار هیات علمی
🏛️ ارکان
- شورای آموزشی دانشگاه
- کارگروه ارتقا آزمون مرکز مطالعات و دبیرخانه طرح تحول
- کمیته‌های علمی و اجرایی
📝 موارد اجرایی (قبل و حین آزمون)
- تعیین برنامه زمان‌بندی شده آزمون پایان ترم توسط دانشکده‌ها و ارسال به معاونت آموزشی دانشگاه
- بررسی دانشجویان مجاز به شرکت در آزمون
- ایجاد آزمون در سامانه آزمون (فرادید) توسط کارشناس مجازی دانشکده بر اساس برنامه امتحانات
- اعلام شماره تماس کارشناس فنی آزمون در دانشکده به اساتید و دانشجویان حداقل ۲۴ ساعت قبل از آزمون
- استاد درس مسئولیت بارگذاری و کنترل نهایی سوالات در سامانه آزمون الکترونیک را به عهده دارد.
- پیکربندی آزمون مطابق برنامه اجرایی (کنترل ساعت و تاریخ) توسط استاد و کنترل نهایی توسط کارشناس مجازی. حداکثر زمان مجاز آزمون ۹۰ دقیقه می‌باشد.
- ایجاد دسترسی دانشجویان به عنوان مشارکت‌کنندگان در آزمون مشروط به حضور در محل آزمون.
- قطع دسترسی کاربران دانشجویی با IP خارج از سالن حین برگزاری آزمون توسط کارشناسان مرکز.
- بارگذاری سوالات حداقل ۲۴ ساعت قبل از آزمون انجام گیرد.
- در صورت همزمانی تعداد زیاد آزمون، با هماهنگی دانشکده‌ها ساعات تغییر یابد.
- راهنمای شرکت در آزمون الکترونیک توسط کارشناس مرکز آزمون تهیه و به دانشجویان اطلاع‌رسانی شود.
- بازگشت به سوالات قبل در آزمون‌های الکترونیک حضوری همانند سایر آزمون‌های حضوری الزامی است.
- نمایش به‌هم ریخته سوالات و گزینه‌ها برای دانشجویان.
- ارسال پوشه مربوط به هر آزمون حاوی صورتجلسه آزمون، لیست حضور و غیاب، شماره صندلی دانشجویان جهت قرار دادن در تابلو اعلانات.
- فعال شدن تیک مربوطه جهت اخذ نظرسنجی از دانشجویان در پایان آزمون.
- زمان استراحت هر سوال صفر قرار داده شود.
- تیک مربوط به رندوم کردن آزمون‌های مرتبط تنها در صورت تمایل می‌تواند فعال شود که بیش از یک استاد در یک درس مشترک و همزمان باشد.
- در صورت نیاز دانشجو به چرک نویس، آموزش دانشکده از قبل به مرکز آزمون اطلاع داده و برگه‌های مهر شده را در اختیار مرکز قرار دهند.
- همزمان با برگزاری آزمون‌های هر دانشکده، در صورت صلاحدید نظارت حراست دانشکده نیز صورت گیرد.
🔬 موارد علمی (طراحی سوالات)
- اختصاص زمان مناسب برای پاسخدهی به سوالات طبق نظر استاد (پیشنهاد: هر سوال چهارگزینه‌ای تا ۶۰ ثانیه، جای خالی ۴۰ تا ۶۰ ثانیه، پاسخ ۱۰۰ تا ۲۰۰ ثانیه، تشریحی ۳ تا ۵ دقیقه).
- بارگذاری سوالات آزمون حداقل ۲۴ ساعت قبل از آزمون و کنترل آن توسط کارشناسان مرکز آزمون.
- طراحی سوالات آزمون توسط استاد براساس جدول Blue print.
- استفاده از سوالات باز پاسخ مثل تشریحی جهت کاهش تقلب و نیز ارزشیابی سطوح بالاتر یادگیری.
- استفاده از انواع سوالات بسته پاسخ مثل چهار گزینه‌ای، صحیح و غلط، جای خالی.
- بهتر است تعدادی سوال تشریحی و در سطوح بالای شناختی نیز طراحی شوند.
- به هیچ وجه سوالات به سوال قبل و بعد مرتبط نباشد و گزینه "الف و ب درست است" نداشته باشد.
📊 ۲. آیین‌نامه اجرایی استانداردسنجی و آنالیز آزمون‌ها
تحلیل دقیق ارزیابی آزمون، نه تنها به عنوان مهمترین بخش روند آموزشی و ابزارهای تضمین کیفیت بهینه در نظر گرفته می‌شود، بلکه بررسی آن تصویری نقادانه و قابل استناد از اجزای سیستم آموزشی شامل فراگران (انگیزه‌ها و توانایی‌ها)، برنامه درسی (اهداف محتوا و روش‌های آموزشی)، مدرسین و سایر اجزای تاثیر گذار را ارائه می‌نماید. لذا تحلیل دقیق آزمون بی تردید در زمینه ارتقاء کیفیت سیستم آموزشی بسیار موثر خواهد بود.
| شاخص | توضیحات و تفسیر |
|---|---|
| شاخص دشواری |
نشان می‌دهد که سوالات با ضریب دشواری بین ۳۰ تا ۷۰ درصد قابل قبول هستند و خارج از این بازه برای ترم‌های بعد مورد استفاده قرار نگیرد. هرچه مقدار این شاخص کوچکتر باشد (به صفر نزدیکتر باشد) سوال مشکل‌تر و هرچه بزرگتر باشد (به ۱۰۰ نزدیکتر باشد) سوال آسان‌تر است. P = (انتخاب‌های درست گروه بالا + انتخاب‌های درست گروه پایین) / (تعداد افراد گروه بالا + تعداد افراد گروه پایین) × 100
دامنه درجه دشواری: ۰ تا ۲۵٪ (فوق‌العاده دشوار)، ۲۵ تا ۴۵٪ (خیلی دشوار)، ۴۵ تا ۶۵٪ (دشوار)، ۶۵ تا ۸۵٪ (متوسط)، ۸۵ تا ۱۰۰٪ (ساده). |
| قدرت تمیز (افتراق) |
نشان می‌دهد که سوالات با قدرت تمیز بالای ۳۰ درصد قابل قبول هستند و زیر ۳۰ درصد فاقد ارزش می‌باشد. قدرت سوال در تفکیک آزمون‌شوندگان دارای نمره بالا از آزمون‌شوندگان دارای نمره پایین. منفی بودن ضریب تمیز به معنی آن است که گروه قوی از گروه ضعیف عملکرد پایین‌تری داشته‌اند که معمولاً ناشی از ایراد خود سوال است. d = (انتخاب‌های درست گروه پایین - انتخاب‌های درست گروه بالا) / تعداد افراد یک گروه (بالا یا پایین)
تفسیر: بزرگتر از ۳۰٪ = خوب، بین ۱۰ تا ۳۰٪ = متوسط، بین ۰ تا ۱۰٪ = ضعیف، کمتر از صفر = منفی (باید حذف شود). |
| روایی آزمون |
آزمونی دارای روایی است که برای اندازه‌گیری آنچه مورد نظر است، کافی و مناسب باشد. در این بخش باید روایی صوری و روایی محتوایی سنجیده شود. روایی محتوایی: به این مطلب اشاره می‌کند که نمونه سوال‌های موجود در یک آزمون تا چه حد معرف کل جامعه سوال‌های ممکن است که می‌توان از محتوا یا موضوع مورد نظر تهیه کرد. روایی صوری: به این مطلب اشاره می‌کند که سوال‌های یک آزمون تا چه حد در ظاهر شبیه به موضوعی هستند که برای اندازه‌گیری آن تهیه شده‌اند. (مانند چک‌لیست میلمن). |
| پایایی آزمون |
جهت سنجش پایایی باید ضریب آلفای کرونباخ آزمون بیشتر از ۰.۷ باشد. پایایی یک ابزار اندازه‌گیری عبارت است از درجه ثبات، همسانی و قابلیت پیش‌بینی آن در اندازه‌گیری هر آنچه اندازه می‌گیرد. با انتخاب سوالاتی با ضریب تمیز بالا و ضریب دشواری متوسط، ضریب پایایی آزمون افزایش پیدا می‌کند. هرچه ضریب پایایی آزمون به ۱ نزدیکتر باشد از میزان واریانس خطا کاسته شده و نشان‌دهنده این است که واریانس مشاهده شده واریانس حقیقی است. |
📋 ۳. فرم ارزیابی آزمون (شاخص‌های میلمن)
خواهشمند است سوالات آزمون را از نظر شاخص‌های آورده شده در جدول زیر مورد ارزیابی قرار دهید. بدین صورت که برای هر شاخص مشخص نمایید چه تعداد از سوالات آزمون مورد نظر فاقد شاخص مذکور است. در صورت نیاز به ارائه توضیحات در مورد هر شاخص می‌توانید ستون انتهایی را تکمیل نمایید.
| ردیف | شاخص‌های ارزیابی کیفی آزمون | تعداد سوال فاقد شاخص استاندارد | توضیحات |
|---|---|---|---|
| ۱ | هر سوال به روشنی موضوع مورد نظر را بیان می‌کند؟ | ||
| ۲ | موضوع اصلی سوال در تنه سوال آمده است؟ | ||
| ۳ | از تکرار مطالب در گزینه‌ها خودداری شده است؟ | ||
| ۴ | هر سوال یک موضوع مهم را اندازه‌گیری می‌کند؟ | ||
| ۵ | گزینه‌های یک سوال با هم تجانس دارند؟ | ||
| ۶ | در هر سوال تنها یک گزینه درست یا یک گزینه که از همه گزینه‌ها بهتر است وجود دارد؟ | ||
| ۷ | در سوالاتی که برای سنجش فرایندهای پیچیده ذهنی نوشته شده موقعیت‌های جدید مطرح شده است؟ | ||
| ۸ | گزینه‌های انحرافی آزمون شوندگان بی‌اطلاع از موضوع را جلب می‌کند؟ | ||
| ۹ | گزینه‌های هر سوال از نظر دستوری و جمله‌بندی با تنه سوال مطابقت دارند؟ | ||
| ۱۰ | از به کار بردن اشاره‌های نامربوط خودداری شده است؟ | ||
| ۱۱ | در سوال‌های منفی زیر عبارات منفی خط کشیده شده است؟ | ||
| ۱۲ | از نوشتن سوال‌هایی که در آنها متن سوال منفی و گزینه‌ها هم منفی هستند خودداری شده است؟ | ||
| ۱۳ | از به کار بردن عبارت‌هایی مانند «همه موارد»، «هیچکدام» خودداری شده است؟ | ||
| ۱۴ | آیا سوال‌ها مستقل از هم هستند؟ | ||
| ۱۵ | آیا سوال برای دانشجویانی که مطلع موضوع هستند گمراه‌کننده نیست؟ | ||
| ۱۶ | از به کار بردن دو گزینه متضاد که یکی از آنها پاسخ سوال است خودداری شده است؟ | ||
| ۱۷ | آیا طول گزینه درست در سوالات مختلف متغیر است؟ | ||
| ۱۸ | آیا محل گزینه درست در میان گزینه‌های انحرافی به طور تصادفی انتخاب شده است؟ | ||
| ۱۹ | سوال‌ها در حد درک و فهم آزمون شوندگان هستند؟ | ||
| ۲۰ | در سوال‌هایی که تنه آنها ناتمام است، آیا جای خالی در قسمت آخر جمله قرار گرفته است؟ |